حبیب الله کاشانی

ملیت :  ایرانی   -  قرن : 14 منبع : فرهنگ فارسی معین (جلد ششم)

(ملا) حبیب‏اللَّه بن على مدد بن رمضان، از علماى امامیه‏ى قرن 14 ه. (و. 1340 ه.ق). وى عابد و زاهد و متقى و عرفان مسلك و داراى اخلاق نیكو بود و علاوه بر علوم دینى متداول از بعض علوم غریبه آگاه و داراى قریحه‏ى شعر بود. او در 14 سالگى از نحو و صرف عربى و مقدمات متداول فارغ شد و نزد حاج سید حسین و بعض دیگر به تحصیل فقه پرداخت و مقدارى از فصول را نزد شیخ محمد اصفهانى خواهرزاده‏ى خود صاحب فصول و قسمت عمده از رسائل شیخ مرتضى انصارى را نزد حاج میرزا ابوالقاسم كلانترى تهرانى خواند و مقدارى از حكمت را نزد شاگردان ملا هادى سبزوارى آموخت و در 16 سالگى به تحصیل اجازه‏ى روایت و در 18 سالگى به اجازه‏ى اجتهاد از طرف استاد خود حاج سید حسین مذكور نایل آمد و همه‏ى عمر را به انزوا گذرانید و عزت را در عزلت دید و اوقات خود را به تألیف و تدریس مصروف داشت. او راست: اسرارالعارفین فى الاخلاق والمعارف، اصطلاحات الصوفیة، اصطلاح علم الجفر، الانوار السانحة فى تفسیر الفاتحة، ایضاح‏الریاض (حاشیه بر ریاض‏المسائل)، تذكرةالشهداء، تفسیر بعض سور و غیره (ریحانةالادب، لغ.) حبیب‏اللَّه الشریف بن ملا على مدد بن رمضان ساوجى كاشانى عالمى فقیه و رئیسى جلیل و مؤلفى مروج و مكثر در تألیف بوده است. وى در حدود 1262 متولد شده و در سال 1340 ق وفات نموده است. مرحوم آخوند ملا حبیب‏اللَّه یكى از مفاخر دانشمندان كاشان و صاحب تألیفات عدیده مانند (لباب‏الالقاب) و (توضیح‏البیان) و (منتقدالمنافع) در شرح مختصر النافع در 12 جلد و (ریاض‏الحكایات) و (عقاید الایمان) و (گلزار) و (شكایت‏نامه) و (منیةالاصول) و (درةالجمان) و تذكرةالشهداء و ده‏ها كتاب دیگر كه جمعاً بیش از یكصد و بیست كتاب و رساله مى‏شود. بوده است. آن مرحوم داراى چندین فرزند عالم و فاضل بوده‏اند. 1- مرحوم حجةالاسلام آقا حسین شریف 2- ثقةالاسلام آقا احمد شریف 3- ثقةالاسلام آقا محمدشریف كه در قید حیات و از محترمین كاشان مى‏باشند. دامادهاى ارجمندى داشته‏اند كه از علماء بزرگ كاشانند 1- مرحوم آیت‏اللَّه حاج سید فخرالدین امامت 2- مرحوم آیت‏اللَّه آخوند ملا عبدالرسول مدنى والد آیت‏اللَّه حاج آقا رضا مدنى معاصر كه مذكور خواهد شد. و مخفى نباشد كه مرحوم آخوند ملا حبیب‏اللَّه چون در سنین كودكى والدش را از دست داد در تحت تربیت و پرورش مرحوم آیت‏اللَّه آقا سید حسین حسینى كاشانى (جد مرحوم آیت‏اللَّه مجاهد حاج سید ابوالقاسم كاشانى معاصر) قرار گرفت و در كاشان از وى و در تهران از شیخ محمد اندرمانى و شیخ محمد (خواهرزاده صاحب فصول) و میرزا ابوالقاسم كلانتر صاحب (تقریرات شیخ انصارى) و شیخ هادى مدرس تهرانى و در كربلا از فاضل اردكانى استفاده نموده و از غالب آنان اجازه داشته است. در كاشان ریاست علمى و دینى و در عین حال صاحب كرامت و مقامات معنوى بوده است. (ح 1340 -1262 ق)، عالم دینى، عابد، عارف و شاعر، متخلص به سالك. اصل وى از ساوه است و پدرش از علماى آنجا بود كه مدتى در قزوین سكنى گزید و سپس به كاشان منتقل گردید. ملا حبیب در كاشان به دنیا آمد. در دوران كودكى تحت تربیت و پرورش آیت‏اللَّه آقا سید حسین حسینى كاشانى قرار گرفت و صرف و نحو و مقدمات را از ایشان آموخت. در شانزده سالگى به دریافت اجازه‏ى روایتى و در حدود نوزده سالگى به دریافت اجازه اجتهاد از استادش سید حسین كاشانى نایل شد. سپس به تهران آمد و قسمتى از «فصول» را نزد شیخ محمد اصفهانى، خواهرزاده صاحب «فصول»، خواند و از محضر شیخ محمد اندرمانى استفاده نمود. او آن‏گاه قسمت عمده‏ى «رسائل» شیخ انصارى را نزد میرزا ابوالقاسم كلانتر، صاحب «تقریرات»، شیخ مرتضى انصارى و حكمت را نزد شیخ هادى مدرس تهرانى، از شاگردان برجسته‏ى حاج ملا هادى سبزوارى، فراگرفت. سپس به عراق رفت و در كربلا از محضر فاضل اردكانى استفاده نمود. او از اغلب اساتید خویش صاحب اجازه بود. سپس به كاشان بازگشت و ریاست علمى و دینى آنجا را عهده‏دار شد. وى صاحب كرامات و مقامات معنوى بود. از آثارش: «ایضاح الریاض»، حواشى «ریاض المسائل»؛ «منتقد المنافع»، در شرح «المختصر النافع»؛ «الانوار السانحة فى تفسیر الفاتحة»؛ تفسیر هر یك از سوره‏هاى: «جمعه»، «دهر»، «فتح» و «ملك»؛ «توضیح السبل»، در بیان ادیان؛ «اسرار العارفین»، در اخلاق و معارف؛ شرح هر یك از دعاهاى: «كمیل»، «جوشن»، «سحر»، «صباح»، «عدیله» و «زیارت عاشورا»؛ «لباب الالباب فى القاب الاطیاب»؛ «نخبة التبیان»، در معانى و بیان؛ «توضیح البیان»، در تسهیل اوزان؛ «ریاض الحكایات»، در قصص و امثال. كاشانى منظومه‏هاى بسیارى در فقه، اصول، عقاید، بیان، بدایع و درایه، به عربى و فارسى، دارد كه «منیة الاصول»، در درایه از منظومه‏هاى عربى و «نصیحت نامه» و «شكایت نامه» و «گلزار اسرار» از منظومه‏هاى فارسى اوست.[1]